Türkiye'de 18 yaşını doldurmamış kişilere sigara satışını engellemek amacıyla hazırlanan elektronik yaş doğrulama sistemi kanun teklifinin detayları netleşiyor. Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu’nun açıkladığı tütünle mücadele eylem planı kapsamında, sigara satış noktalarında QR kodlu kimlik kontrolü ve yazar kasa entegrasyonu gibi yeni dijital denetim mekanizmaları kuruluyor. Yeni yasal düzenlemeyle birlikte yaş doğrulanmadan satış işleminin tamamlanamaması ve kontrolün çalışanın inisiyatifine bırakılmaması hedefleniyor.
Sigara satışında QR kodlu ve çipli kimlik kontrolü nasıl yapılacak?
Sistemin olası modellerine göre müşterilerin yetkili bir uygulama üzerinden oluşturulan QR kodla yaşını doğrulaması veya çipli kimlik kartıyla kontrol yapılması planlanıyor. Elektronik sistemlerin yazar kasalara entegre edilmesiyle birlikte, sigara paketi okutulduğunda kasa yaş doğrulaması isteyecek ve onay alınmadan satış işlemi tamamlanamayacak. Ancak sistemin hangi teknik yöntemle kurulacağı ve tüm işletmeler için nasıl zorunlu hale getirileceği henüz kesinleşmedi.
Sahte doğrulama ve başkasının kimliğiyle satış nasıl önlenecek?
Dijital sistemin en önemli sınavı olan başkasının kimliğiyle sigara alma girişimlerini ve sahte doğrulamaları önlemek için ek güvenlik önlemleri değerlendiriliyor. QR kodun veya kimlik kartının geçerli olmasının yanı sıra, gerektiğinde kimlik fotoğrafıyla kişinin karşılaştırılması ve tek kullanımlık kısa süreli QR kodların kullanılması gibi yöntemlerle kopyalamanın önüne geçilmesi amaçlanıyor. Yetişkinlerin çocuklar adına sigara satın almasını engellemek için ise farklı satış noktalarında kısa aralıklarla tekrarlanan işlemlerin olağan dışı işlem olarak işaretlenmesi planlanıyor.
Kuralları ihlal eden işletmelere hangi cezalar uygulanacak?
18 yaşından küçüklere tütün ürünü satışı mevcut mevzuatta yasak olmasına rağmen yeni sistem ihlallerin tespitini kolaylaştırarak elektronik kayıtlarla denetimi güçlendirecek. Yaş doğrulamasını bilerek devre dışı bırakan, sistemin uyarısına rağmen satış yapan veya denetimi yanıltan işletmelere para cezası ve satış belgesinin iptaline kadar uzanan caydırıcı yaptırımlar uygulanacak. Kanun teklifinin Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne (TBMM) sunulmasıyla birlikte sistemin teknik sınırları ve yaptırımların kapsamı netleşecek.
